انحراف شست پا (بونیون)

این عارضه چیست

برآمدگی کنار پا را معمولاً استخوان اضافه می‌دانند. اما این‌طور نیست. متاتارس اول، یعنی استخوان بلندی که پشت شست قرار دارد، به سمت داخل منحرف می‌شود و سرِ این استخوان زیر پوست برجسته می‌شود. بعد، شست پا به سمت انگشت دوم کج می‌شود.

وقتی راستای استخوان به هم می‌خورد، تاندون‌هایی که از روی مفصل عبور می‌کنند دیگر در یک خط مستقیم نمی‌کشند و خودشان انحراف را بدتر می‌کنند. به همین دلیل انحراف شست پا یا هالوکس والگوس (hallux valgus) معمولاً آرام‌آرام پیشرفت می‌کند و ثابت نمی‌ماند.

چرا ایجاد می‌شود

• شکل ارثی پا. با فاصله‌ی زیاد، مهم‌ترین عامل است. بونیون در خانواده‌ها تکرار می‌شود و اغلب زود ظاهر می‌شود.
• شلی رباط‌ها، و ناپایداری مفصل ابتدای متاتارس اول.
• پای صاف یا پایی که به داخل می‌چرخد (پرونیشن)، که به لبه‌ی داخلی جلوی پا فشار می‌آورد.
• کفش. کفش‌های تنگ و پاشنه‌بلند، زمینه‌ای را که از قبل وجود دارد بدتر و دردناک‌تر می‌کنند، اما علت اصلی نیستند.

چه مشکلاتی ایجاد می‌کند

• درد روی برآمدگی، که در کفش‌های بسته بدتر می‌شود.
• سختی پیدا کردن کفش مناسب.
• منتقل شدن فشار به انگشت‌های کوچک‌تر، که باعث درد زیر پنجه‌ی پا می‌شود.
• تنگ شدن جای انگشت دوم، که ممکن است به بالا رانده شود و به انگشت چکشی تبدیل شود یا از جا دربرود.
• در موارد پیشرفته، آرتروز مفصل شست پا.

درمان بدون جراحی

درمان‌های غیرجراحی علائم را کم می‌کنند. هیچ‌کدام شست را صاف نمی‌کند.

• کفش پهن با پنجه‌ی نرم و پاشنه‌ی کوتاه، که به‌تنها مؤثرترین اقدام است.
• پد بونیون و فاصله‌انداز سیلیکونی برای راحتی.
• کفی طبی، در صورتی که پا به داخل هم می‌چرخد.
• مسکن ساده در دوره‌هایی که درد عود می‌کند.

آتل‌های شبانه و وسایل صاف‌کننده‌ی شست زیاد فروخته می‌شوند. این وسایل راستای استخوان را اصلاح نمی‌کنند.

عمل جراحی

نوع اصلاح بر اساس رادیوگرافی و معاینه انتخاب می‌شود، نه بر اساس علاقه به یک روش خاص. عوامل اصلی این‌ها هستند: متاتارس تا چه حد منحرف شده، مفصل ابتدای آن پایدار است یا نه، خود شست چرخیده است یا نه، و آیا آرتروز وجود دارد.

• استئوتومی دیستال (برش شورون و برش‌های مشابه) برای انحراف خفیف تا متوسط. سر متاتارس بریده و جابه‌جا می‌شود و بعد با یک یا دو پیچ کوچک ثابت می‌شود.
• استئوتومی کم‌تهاجمی، که از چند برش چند میلی‌متری با فرز و با هدایت تصویربرداری رادیوگرافی انجام می‌شود و با پیچ ثابت می‌شود. برای طیف وسیعی از انحراف‌های خفیف و متوسط مناسب است.
• استئوتومی اسکارف (scarf) و سایر استئوتومی‌های تنه‌ی استخوان برای اصلاح‌های بزرگ‌تر.
• فیوژن لاپیدوس (Lapidus)، یعنی جوش دادن مفصل ابتدای متاتارس اول، وقتی این مفصل ناپایدار است یا انحراف شدید است. این روش انحراف را از همان جایی که شروع شده درست می‌کند و در این گروه، انتخاب ماندگارتری است.
• متعادل کردن بافت نرم کپسول مفصل و عضله‌ی ادداکتور (adductor)، که همراه با اصلاح استخوان انجام می‌شود.
• استئوتومی آکین (Akin) روی خود شست، که اگر بعد از اصلاح متاتارس، شست هنوز زاویه داشته باشد به عمل اضافه می‌شود.

پیچ‌ها معمولاً در جای خود باقی می‌مانند. فقط اگر برجسته شوند و آزار بدهند لازم است خارج شوند.

دوره‌ی بهبودی واقعاً از شما چه می‌خواهد

بخش قابل پیش‌بینی، جوش خوردن استخوان است که حدود ۶ هفته طول می‌کشد. بخش غیرقابل پیش‌بینی، تورم است که تا چند ماه طبیعی است و اگر کسی از قبل درباره‌اش هشدار نداده باشد، شایع‌ترین دلیل ناامیدی بیماران است. بالا نگه داشتن پا در ۲ هفته‌ی اول، در سرعت فروکش کردن تورم تفاوت واقعی ایجاد می‌کند.